Kunst beoordelen in de klas: van ongemak naar inspiratie

Tijdens bijeenkomsten en gesprekken met leerkrachten hoorden we steeds dezelfde vraag terugkomen: "Hoe beoordeel ik kunst eigenlijk?" 

Het is een vraag die vaak gepaard gaat met een gevoel van ongemak. Veel leerkrachten ervaren het beoordelen van kunst als lastig, omdat er weinig duidelijke kaders of richtlijnen zijn. Toch wordt er wel een beoordeling verwacht. Dat roept vragen op: Wat is een eerlijke beoordeling? Hoe doe je recht aan de creativiteit van kinderen? En hoe voorkom je dat het alleen om ‘mooi’ of ‘niet mooi’ draait? Om antwoorden te vinden, zijn we in de literatuur gedoken. Wat zegt onderzoek over het beoordelen van kunst in het onderwijs? En hoe kunnen leerkrachten dit op een betekenisvolle manier toepassen in hun lessen? 

Beoordelen is een gesprek, geen oordeel 
Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam (2022) blijkt dat traditionele beoordelingsmethoden, zoals cijfers of sterren, vaak niet aansluiten bij de aard van kunst. Kunst is immers subjectief en persoonlijk. In plaats van een eindproduct te beoordelen, is het effectiever om te kijken naar het creatieve proces: Hoe is het kind tot zijn of haar werk gekomen? Wat wilde het kind uitdrukken? Kan het kind vertellen over zijn of haar keuzes? Het gaat niet om een oordeel, maar om een gesprek. 

Een studie van het LKCA (2023) toont aan dat veel leerkrachten zich onzeker voelen over het beoordelen van kunst, omdat ze bang zijn om ‘fout’ te zitten. Maar hier is goed nieuws: er is geen ‘goed’ of ‘fout’ in kunst. Het gaat erom dat je kinderen leert om na te denken over hun werk en dat van anderen. Uit een onderzoek van de Erasmus Universiteit (2021) blijkt dat kinderen meer leren als ze elkaars werk bespreken. Peer-feedback stimuleert kritisch denken en versterkt het gemeenschapsgevoel in de klas. Bovendien neemt het de druk van de leerkracht af om ‘de enige beoordelaar’ te zijn. 

 4 praktische tips voor in de klas 

1. Stel open vragen 

Vermijd gesloten vragen als "Vind je het mooi?" en kies voor open vragen die kinderen aan het denken zetten. Vraag bijvoorbeeld: "Wat wilde je laten zien met je kunstwerk?" of "Welke materialen heb je gebruikt en waarom?" Een eenvoudig ‘vraagkaartje’ met open vragen kan kinderen helpen om hun werk te reflecteren. 

2. Gebruik een eenvoudige beoordelingsmatrix 

Een matrix helpt om de beoordeling transparant en gestructureerd te maken. Denk aan criteria als originaliteit, gebruik van materialen en reflectie. Laat kinderen zelf ook een matrix invullen voor hun eigen werk. Zo leren ze om kritisch naar hun eigen proces te kijken. 

3. Organiseer een ‘kunstgalerij’ in de klas 

Laat kinderen elkaars werk bekijken en bespreken. Gebruik sticker-vragen zoals: "Wat valt je op?" of "Welk gevoel geeft dit werk je?" Maak er een feestje van! Hang de werken op, zet muziek aan en laat kinderen rondlopen met een ‘feedback-formulier’. 

4. Vier diversiteit en culturele verschillen 

Kunst is cultureel bepaald. Moedig kinderen aan om kunst uit verschillende culturen te verkennen en te bespreken. Dit verrijkt niet alleen hun kennis, maar zorgt ook voor meer begrip en respect.