Kunstpraktijk

Kunst in de beroepspraktijk van mbo’ers

Kunst laat je anders kijken, voelen en denken. Het zijn vaardigheden die onmisbaar zijn in zorg, onderwijs en welzijn. Met Kunstpraktijk maken Westland Cultuurweb en ROC Mondriaan Westland kunsteducatie toegankelijk voor mbo-studenten, en laten zij zien hoe cultuur bijdraagt aan persoonlijke groei én professioneel handelen.

Kunsteducatie in het mbo
Dat jongeren met kunst en cultuur in aanraking komen, is niet vanzelfsprekend. Dit geldt ook voor studenten in het mbo. Veel studenten zijn nog nooit in een theater of museum geweest – niet vanuit school en ook niet op eigen initiatief.

Westland Cultuurweb en ROC Mondriaan Westland vinden het belangrijk dat jongeren tijdens hun schoolloopbaan kennismaken met cultuur. Niet alleen voor hun persoonlijke ontwikkeling, maar ook voor de doelgroepen met wie zij later werken. Het project Kunstpraktijk, een samenwerking tussen Cultuurweb en de school, biedt hiervoor een concreet en werkbaar kader.

Waarom kunsteducatie belangrijk is
Of je nu onderwijsassistent, begeleider of pedagogisch medewerker bent: in je werk moet je goed kunnen observeren, je oordeel kunnen uitstellen en vanuit verschillende perspectieven leren kijken. Kunsteducatie helpt daarbij. Daarnaast verbindt kunst mensen, het stimuleert groei en roept emoties op. Mbo-studenten kunnen hierin later echt het verschil maken. Ook voor docenten heeft kunsteducatie meerwaarde: het verrijkt de lessen en maakt ze betekenisvoller.

Kunstpraktijk – mede mogelijk gemaakt door Fonds voor Cultuurparticipatie – is bedoeld voor alle studenten van ROC Mondriaan Westland: onderwijsassistent (OA), pedagogisch medewerker kinderopvang (PM), persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (MZ) en helpende zorg en welzijn (DV). Het project laat studenten kennismaken met voorstellingen, films en musea en stimuleert hen om zelf actief kunst te maken. 

Daarnaast ontdekken zij het culturele aanbod in hun regio en leren hoe cultuur kan worden ingezet voor kinderen, ouderen en kwetsbare doelgroepen in hun toekomstige werkveld. Zo heeft het project impact op zowel de studenten als de mensen met wie zij later werken.

Opbouw door de leerjaren heen
Het kunst- en cultuuraanbod binnen Kunstpraktijk is ontwikkeld voor alle opleidingen en leerjaren, en kent een duidelijke leerlijn. In het eerste jaar maken studenten kennis met verschillende kunstdisciplines. In het tweede jaar ligt de focus op kunsteducatie voor specifieke doelgroepen uit de beroepspraktijk. Jaar drie staat in het teken van onderzoek en uitvoering van wat er is geleerd.

“Deze opbouw werkt goed”, zegt Bernadette Lieffering, projectleider namens Westland Cultuurweb. “Door cultuureducatie te koppelen aan de leeftijd en belevingswereld van de studenten, worden zij uitgedaagd om kunst en cultuur te integreren in hun vak.”

Laagdrempelig en overzichtelijk
Om kunsteducatie binnen de school kans van slagen te geven, is het belangrijk de lessen goed in te bedden in de opleidingen. Zonder roosters te overbelasten of docenten extra werk te bezorgen. “Ik vind het belangrijk dat cultuureducatie bijdraagt aan onze opleidingen en verbinding maakt met het werkveld”, zegt Priscilla Ammerlaan, directeur van ROC Mondriaan Westland. “Daarom werken we samen met een partner die de juiste expertise in huis heeft. Als studenten de relevantie niet zien, haken ze af. Dat maakt deze doelgroep uitdagend.”

Volgens Priscilla is het essentieel dat studenten begrijpen wat kunsteducatie hen oplevert: “Kunst en cultuur maken lessen interessanter en zorgen voor verdieping. Zo wordt cultuureducatie een middel om het vak te versterken.” Laagdrempelig, zorgvuldig en overzichtelijk werken is daarbij cruciaal: “Wanneer cultuureducatie te projectmatig wordt, voelen studenten zich overspoeld in hun toch al volle agenda. Voor de school kan het dan aanvoelen als een extra last en administratieve rompslomp. Heldere communicatie over doelstellingen is daarom noodzakelijk.”

Leer elkaar goed kennen
Cultuuraanbieders zijn vaak ambitieus, maar moeten ook goed weten wie hun doelgroep is. “Als cultuurorganisatie is het belangrijk om het onderwijs te leren kennen”, zegt Bernadette. “Hoe werken roosters? Hoe ziet volwassenonderwijs eruit, waarin studenten niet verplicht zijn om te komen? Daar moet je slim op inspelen. Andersom moet de school beseffen dat je niet ad hoc een externe vakdocent kunt inhuren of spontaan een voorstelling kunt bezoeken. Dat vraagt om planning.”

In de samenwerking is het belangrijk om elkaars kracht te kennen. “Investeer in de relatie”, adviseert Bernadette. “Betrek elkaar, zodat het project landt binnen het team. Ideeën vanuit een cultuurorganisatie zijn niet altijd direct toepasbaar in het onderwijs. Door te luisteren en uit te wisselen verloopt de samenwerking soepeler.”

Het is daarbij belangrijk om tussentijds te evalueren, benadrukt Bernadette. “Bespreek op die momenten niet alleen de voortgang en de inhoud, maar ook hoe de onderlinge samenwerking verloopt. Juist omdat de organisaties zo van elkaar verschillen en elkaars cultuur moeten leren kennen.”

Waar we het voor doen
De gezamenlijke doelstelling is helder: aan het einde van hun opleiding hebben studenten van ROC Mondriaan Westland verschillende kunstvormen ervaren en weten zij hoe deze bijdragen aan hun professionele ontwikkeling. De studenten zijn hierover enthousiast. “Ik heb enorm veel geleerd van de dynamische muziek- en ukelelelessen”, vertelt een student. “Daardoor kon ik op stage zelf kinderliedjes spelen. Muziek maakt veel los bij kinderen en helpt ook om jezelf beter te leren kennen. Ik besef nu hoe waardevol samen zingen en muziek maken is.”

Kunstpraktijk sluit bovendien aan bij de burgerschapsdoelen van ROC Mondriaan. Studenten ontwikkelen hun identiteit, ontdekken hun creatieve vaardigheden en versterken hun communicatie-, reflectie- en inlevingsvermogen. Het ROC borgt cultuureducatie binnen de school en zorgt voor aansluiting op het onderwijs, terwijl externe vakdocenten zorgen voor een divers en flexibel lesaanbod.

Werkbaar in de praktijk
Om cultuureducatie duurzaam te verankeren is het belangrijk dat het wordt verweven in de vakken, en dat het hele team betrokken is. “Maak aan het begin van het schooljaar duidelijk wat er op de planning staat”, adviseert Wendy van den Berg, docent activiteiten, communicatie en didactiek. “Dan kunnen uitjes worden meegenomen in de roosters en komt niemand voor verrassingen te staan. Lastminute plannen werkt niet.”

Het is daarom nodig om vooraf verwachtingen uit te spreken: wat is belangrijk voor studenten, en wat is haalbaar? Wendy: “Kijk wat je kunt integreren in bestaande lessen, in plaats van er iets bovenop te leggen. Door docenten tijdig te informeren kan het team meedenken en inspelen op wat er leeft in de klas. Dat maakt het project overzichtelijk en behapbaar.”

Vaste momenten in het jaar
Een andere optie om momenten in het jaar vooraf vast te leggen, zegt Priscilla. “In het eerste en tweede leerjaar kun je voor de studenten structureel uitjes inplannen. Zo weten docenten dat dit onderdeel is van de lesvoorbereiding.”

Een muziekworkshop in de introductieweek kan bijvoorbeeld helpen om het ijs te breken, en ook de stageperiode biedt kansen. “In de laatste weken van de opleiding lopen veel studenten stage op een basisschool. Vakdocenten sluiten daarbij aan en maken een koppeling met de stageopdrachten, zoals taal, creativiteit en muziek. Studenten ervaren dit als leerzaam en motiverend.”

Na hun opleiding gaan studenten werken in de kinderopvang, het onderwijs of de zorg. Door Kunstpraktijk leren zij Cultuurweb alvast kennen als partner. “Ze ontdekken tijdens hun opleiding dat er subsidies beschikbaar zijn en dat ze niet alles zelf hoeven te bedenken. Dat is ontzettend waardevol”, aldus Wendy.

Laat studenten meedenken
Binnen Kunstpraktijk is veel aandacht voor betrokkenheid van studenten. Hierdoor leggen zij beter de link tussen kunst, creativiteit en hun toekomstige beroep. “Richt je bij het cultuuraanbod op één opleiding tegelijk”, adviseert Wendy. “Dan sluit het beter aan bij de belevingswereld van studenten.”

Een student vult aan: “Ik zou graag zien dat er niet alleen vanuit de opleiding wordt gekeken, maar ook vanuit ons als studenten. Samen bepalen wat belangrijk is lijkt me heel waardevol. Daarnaast vond ik de museum- en theaterbezoeken, zoals aan het Kinderboekenmuseum, erg leerzaam. Zo’n ervaring neem je mee naar de praktijk.”

Kiezen studenten voor een cultureel uitstapje, plan het dan bij voorkeur in de regio, benadrukt Wendy. “Dat verlaagt de drempel om deel te nemen. Hou ook rekening met piekmomenten zoals examens. Dan heeft een cultureel uitje minder prioriteit.”

Website met cultuuraanbod
Cultuurweb heeft een website ontwikkeld waarop studenten en docenten lesideeën kunnen vinden en vakdocenten kunnen uitnodigen. “Het aanbod sluit goed aan bij de opleidingen en de praktijkvaardigheden die studenten moeten ontwikkelen”, zegt Priscilla. “Het platform biedt houvast bij het voorbereiden van lessen, en inspireert zowel de studenten als de docenten.”

De samenwerking met Cultuurweb zorgt er bovendien voor dat de school een netwerk van vakdocenten uit de regio opbouwt. “Toen onze docent beeldende vorming langdurig ziek werd, kon een eerder ingehuurde vakdocent invallen en zich langer aan onze school verbinden. Door Kunstpraktijk kent zij onze studenten en onze werkwijze. Ook op deze manier komt de samenwerking onze studenten ten goede.”

Wil je meer weten over dit project? Kijk op www.westlandcultuurweb.nl of neem contact op met de cultuurcoach mbo.